Spellingprobleem: racede of racete?
Vervoeging van Engelse leen-werkwoorden
Waarom lastig?
Steeds meer (vooral Engelse) leenwoorden worden overgenomen in het Nederlands. Alle leen-werkwoorden zijn zwakke werkwoorden, die vervoegd worden volgens de regel van ’t kofschip. Bij de meeste werkwoorden levert dat geen problemen op.
Een aantal uit het Engels overgenomen werkwoorden heeft een ik-vorm tt die op –e eindigt, zoals ik race, ik save, ik delete. Zulke werkwoorden zorgen wel voor spellingproblemen. Sommige persoonsvormen van die werkwoorden hebben, zeker op het eerste gezicht, een bijzondere spelling.
Een lastig punt daarbij: voor de groep leen-werkwoorden met een ik-vorm tt op –e gaat het uitgangspunt Geen persoonsvorm? Dan gelden de gewone spellingregels niet op.
Uitleg
1. Persoonsvormen van leen-werkwoorden met een ik-vorm tt die niet eindigt op –e
De vervoeging van de meeste Engelse werkwoorden levert weinig problemen op. Net als bij andere zwakke werkwoorden geldt voor alle leen-werkwoorden: de hij-vorm tt = de ik-vorm tt + t.
Het zijn allemaal zwakke werkwoorden, die de regel van ’t kofschip volgen.
Schrijf je de persoonsvormen vt met de en den, of met te en ten?
Net als bij andere werkwoorden wordt dat bepaald door de letter die in het hele werkwoord voor de eindletters en staat. Is dat één van de rode medeklinkers van ’t kofschip?
Of is dat één van de volgende medeklinkers (of combinaties daarvan) die vooral in leen-werkwoorden voorkomen? Die horen namelijk ook bij de medeklinkers van ’t kofschip:
(NB: de streepjes / / betekenen: ‘klinkt als’)
x = /ks/ (bijvoorbeeld in: relaxen)
c = /s/ (bijvoorbeeld in: racen)
ck = /k/ (bijvoorbeeld in: checken)
sh = /sj/ (bijvoorbeeld in: finishen)
ch = /sj/ (bijvoorbeeld in: lunchen en switchen)
tch = /tsj/ (bijvoorbeeld in: matchen)
Staat in het hele werkwoord voor de eindletters en een medeklinker van ’t kofschip, of een medeklinker(combinatie) uit het rijtje hierboven?
Dan schrijf je de persoonsvormen vt met –te en –ten, en dan eindigt het voltooid deelwoord op –t.
Staat in het hele werkwoord voor de eindletters en een andere letter? Dan schrijf je de persoonsvormen vt met –de en –den, en eindigt het voltooid deelwoord op –d.
2. Persoonsvormen van Engelse werkwoorden met een ik-vorm op –e
Sommige uit het Engels overgenomen werkwoorden hebben een ik-vorm tt die op een e eindigt. Bijvoorbeeld racen – ik race, saven – ik save.
Ook deze werkwoorden volgen de regel van ’t kofschip.
De hij-vorm tt is de ik-vorm tt + t.
De persoonsvormen vt worden gevormd door achter de ik-vorm tt de en den, of te en ten te plaatsen.
Omdat de ik-vorm tt op een e eindigt, blijft die e in al die vormen staan.
Dat levert een ongebruikelijk beeld op, omdat die e wel wordt geschreven, maar niet wordt uitgesproken.
racen – tt: ik race – hij racet; vt: ik racete – wij raceten; vdw: ik heb geracet.
saven – tt: ik save – hij savet; vt: ik savede – wij saveden; vdw: ik heb gesaved
Zie ook de werkwoordschema’s ww-schema racen en ww-schema saven.
Enkele leen-werkwoorden met een ik-vorm tt op –e: faken, gamen, leasen, overrulen, racen, saven, tapen, timen.
3. Persoonsvormen van Engelse werkwoorden met een ik-vorm op –de of –te
Van de Engelse werkwoorden met een ik-vorm tt op –e zorgen de werkwoorden die op –den en –ten eindigen voor de meeste problemen. Bijvoorbeeld faden – ik fade, skaten – ik skate, deleten – ik delete.
Ook deze werkwoorden volgen de regel van ’t kofschip, en net als bij andere Engelse werkwoorden met een ik-vorm tt op –e, blijft de e in alle vormen staan. Maar dat levert vooral bij deze werkwoorden geschreven vormen op die in tegenspraak lijken te zijn met de uitgesproken vormen.
hij-vorm tt – je hoort: hij /skeet/; je schrijft: hij skatet.
voltooid deelwoord – je hoort: ik heb /geskeet/, je schrijft: ik heb geskatet.
Als voorbeeld werkwoordvormen van de werkwoorden skaten en faden:
skaten – tt: ik skate – hij skatet; vt: ik skatete – wij skateten; vdw: ik heb geskatet
faden – tt: ik fade – hij fadet; vt: ik fadede – wij fadeden; vdw: ik heb gefaded
Zie ook de werkwoordschema’s ww-schema skaten en ww-schema faden.
Enkele Engelse leen-werkwoorden met een ik-vorm tt op –de of –te: daten, deleten, faden, skaten, updaten, upgraden.
4. Engelse werkwoorden met een ik-vorm op –e: andere werkwoordvormen
Voor de meeste werkwoorden geldt: Geen persoonsvorm? Dan gelden de gewone spellingregels. Met andere woorden: je kunt bij het schrijven afgaan op wat je hoort.
Dat uitgangspunt gaat niet op voor Engelse werkwoorden met een ik-vorm tt op –e.
Die e blijft in alle werkwoordvormen staan, ook al wordt hij niet uitgesproken.
Bij het schrijven van het voltooid deelwoord kun je daarom beter uitgaan van de regel van ’t kofschip, en onthouden dat de –e van de ik-vorm tt in alle werkwoordvormen blijft staan.
Dat levert voltooide deelwoorden op als gedeletet , getapet en gesaved.
Met daarvan afgeleide bijvoeglijke naamwoorden:
het gedeletete bestand, de getapete opname, het gesavede document.
Zie ook: geprinte of geprintte? meer uitleg.
Voorbeelden
De auto’s … . (crashden of crashten?)
Persoonsvorm vt meervoud: ik-vorm tt crash + ten: crashten
(zwak werkwoord crashen – sh = /sj/ hoort bij de medeklinkers ’t kofschip)
In uit-duels … doelpunten tellen nu niet meer zwaarder. (gescorede of gescoorde?)
Voltooid deelwoord gescoord, gebruikt als bijvoeglijk naamwoord: gescoorde
(zwak werkwoord scoren – r geen medeklinker ’t kofschip; ik-vorm tt scoor eindigt niet op –e)
Stom genoeg … ik gisteren de oorspronkelijke tekst. (delete of deletete?)
Persoonsvorm vt enkelvoud: ik-vorm tt delete + te: deletete
(zwak werkwoord deleten – t medeklinker ’t kofschip; de uitgang te komt achter de ik-vorm tt die op –e eindigt)
Heb je de … versie al gedownload? (geüpgrade of geüpgradede?)
Voltooid deelwoord geüpgraded, gebruikt als bijvoeglijk naamwoord: geüpgradede
(zwak werkwoord upgraden – d geen medeklinker ’t kofschip; ik-vorm tt upgrade blijft herkenbaar in het voltooid deelwoord geüpgraded)
Oefenen
Oefenen met dit spellingprobleem: racede of racete? – andere werkwoorden
NB: In die 10-zinnenquiz staan geen leen-werkwoorden met een ik-vorm tt op -de of -te.
Extra informatie
Let op de werkwoorden met een Nederlandse ik-vorm tt op –e
Wat hierboven staat over werkwoorden met een ik-vorm op –e geldt alleen voor werkwoorden die in het Nederlands een ik-vorm op –e hebben. Het gaat niet om werkwoorden die in het Engels een ik-vorm op –e hebben, maar in het Nederlands niet. De werkwoorden promoten en scoren hebben in het Engels een ik-vorm op –e: I promote, I score, maar in het Nederlands niet: ik promoot, ik scoor. Voor deze werkwoorden gelden de opmerkingen over Engelse werkwoorden met een ik-vorm tt op –e dus niet.
Engelse werkwoorden met een ik-vorm op –e op de website Werkwoord van de week
Het aantal werkwoorden met een ik-vorm op –e dat in Werkwoord van de week aan de orde komt, is beperkt. Alleen de volgende werkwoorden komen voor in de quiz met 20 opgaven met spellingproblemen door elkaar. Ze kunnen ook voorkomen als werkwoord van de week en de daarbij horende quiz met 10 opgaven over leen-werkwoorden:
gamen, racen, saven en timen.
Engelse werkwoorden met een ik-vorm tt op –de of –te komen niet voor als werkwoord van de week. Ze komen ook niet voor in de quiz met 20 opgaven met spellingproblemen door elkaar.
Die quiz is gericht op een betere beheersing van de spelling van veelgebruikte ‘gewone’ werkwoorden. Een goede score bij die quiz moet gebruikers van de website het idee geven dat lastige basisschoolleerstof over werkwoordspelling, inclusief de struikelblokken daarvan, voldoende of goed beheerst wordt. Daar horen spellingopgaven als het programma is geüpgraded en de gedeletete bestanden niet bij.
Engelse werkwoorden met een ik-vorm tt op –de of –te komen dus niet voor in de quiz met 20 opgaven. Ze kunnen wel geoefend worden met een aparte 10 zinnen-quiz: skate of skatet? Engelse werkwoorden met een ik-vorm tt op -e (10 zinnen)
In die 10 zinnen-quiz komen meer Engelse werkwoorden met een ik-vorm tt op –e aan de orde. Dat zijn werkwoorden met een ik-vorm tt op -de of -te, maar bijvoorbeeld ook de vier hierboven genoemde werkwoorden gamen, racen, saven en timen.
Deze speciale 10 zinnen-quiz is alleen te benaderen via deze pagina, dus niet via de antwoordpagina van de werkwoord van de week-opgave.
Engelse werkwoorden met meerdere toegestane persoonsvormen
Het Groene Boekje, de officiële woordenlijst van de Nederlandse taal, geeft aan dat bij enkele werkwoorden zowel persoonsvormen vt op de en den, als persoonsvormen vt op te en ten zijn toegestaan. Het Groene Boekje noemt daarbij de werkwoorden golfen, briefen, leasen en bridgen.
Dat leidt tot twee toegestane spellingen. Dat is minder geschikt voor een spellingquiz met de (impliciete) gedachte dat bij alle opgaven maar één goed antwoord bestaat. Om verwarring daarover te voorkomen, komen persoonsvormen vt van de vier bovengenoemde werkwoorden niet in de opgaven van Werkwoord van de week voor.
Voor de werkwoorden crossen, grillen, stressen, scrollen, tossen en yellen geldt:
Volgens de officiële spelling wordt de ik-vorm tt (en de werkwoordsvormen die daarvan afgeleid zijn) geschreven met één eind-medeklinker: ik cros, ik gril; en dus ook: wij crosten, hij grilt. Het Genootschap Onze Taal adviseert ook de (veel meer gangbare) spelling ik cross, ik grill; en dus ook: wij crossten, hij grillt toe te staan.
Iets dergelijks geldt voor de werkwoorden met een ik-vorm tt op –se, zoals browsen, housen, leasen en releasen. Het genootschap Onze Taal adviseert om naast hij-vorm tt hij leaset ook de hij-vorm tt hij least toe te staan.
Bij opgaven over die werkwoorden zou ook hier dus sprake zijn van meer dan één (officieus) toegestaan antwoord. Daarom komen ze niet in de opgaven van Werkwoord van de week voor.